Als kind logeerde ik vaak bij mijn opa en oma en de schuur van mijn opa was altijd mijn favoriete plek. Daar maakten we samen dingen en zetten van alles in elkaar. Het rook er altijd naar vers gezaagd hout en verf. Mijn opa was een echte handyman en tijdens die logeerpartijtjes was ik zijn vaste maatje. Een uitspraak die hij vaak gebruikte, staat nog steeds in mijn geheugen gegrift: “Meten is weten.”
Nu, jaren later, besef ik hoe belangrijk deze uitspraak is, ook voor persoonlijk energiemanagement. Want als je als individu of organisatie aan de slag wilt met energiemanagement, begint alles met meten. Dit levert waardevolle inzichten op, geeft richting aan de aanpak en biedt motivatie om aan de slag te gaan.

Hoe meet je energie?

Energie voelt vaak als een vaag begrip en één specifiek energiemeetinstrument bestaat niet. Gelukkig kun je het wel afleiden uit verschillende gegevens, die samen een wetenschappelijke onderbouwing vormen.

Actiehormonen en energie

Energie in ons lichaam wordt vrijgemaakt door actiehormonen. Voor iedere fysieke of mentale actie hebben we adrenaline en cortisol nodig. We voelen ons energiek wanneer deze hormonen in ons lichaam zijn aangemaakt en signalen afgeven om energie vrij te maken. Deze hormonen kunnen worden gemeten in bloed en speeksel om te zien hoeveel energie er op dat moment wordt vrijgemaakt. Het vertelt niet hoeveel energie je op voorraad hebt in je batterij.

Energie meten met een biofeedbackmeting

Een nauwkeuriger beeld van je energievoorraad krijgen we door de fysieke reacties van het autonome zenuwstelsel te meten, die door actiehormonen worden geactiveerd. Naast het vrijmaken van energie gaan je bloeddruk en spierspanning omhoog, daalt de lichaamstemperatuur in je armen en benen en stijgen je ademhaling, hartslag en transpiratie. Deze parameters kunnen we met een biofeedbackmeting nauwkeurig meten.

Met enkele sensoren op je lichaam en drie denkopdrachten of actieprikkels kunnen we de beweging van deze parameters volgen. Zo zien we hoe snel je systeem reageert en of het na de prikkel weer terugkeert naar de wetenschappelijk vastgestelde baseline. De reactie van het autonome zenuwstelsel laat ons zien hoeveel energie er nog voorradig is.

Bij mensen die vermoeid zijn en weinig energie hebben, reageren deze parameters onvoldoende: de rek is eruit. Daarnaast kunnen we aan deze parameters ook zien of je een constante grootverbruiker van energie bent. Wanneer de waarden niet meer terugkeren naar de baseline, blijf je energie verbruiken, ook als dat niet meer nodig is.

Bij de TopState training Persoonlijk energiemanagement starten we altijd met een biofeedbackmeting om een nauwkeurig inzicht te krijgen in de energievoorraad en het energieverbruik van de deelnemer. Een mooie start en goede motivator!

Energie meten met vragenlijsten

Je kunt energie ook meten met gestandaardiseerde vragenlijsten, die de effecten van (te weinig) energie in kaart brengen. Hoewel dit subjectiever is en gevoeliger voor sociaal wenselijke antwoorden dan een biofeedbackmeting, geven vragenlijsten een snelle indicatie en zijn ze gemakkelijk online af te nemen. Ze omvatten verschillende facetten, aangezien energie zich op vier manieren laat zien: in gedrag, emoties, het fysieke systeem en het cognitieve systeem (geheugen en concentratie).

Bij TopState kun je deze vragenlijstmeting kosteloos afnemen, zowel individueel als voor je team of organisatie (anoniem). In enkele minuten krijg je zo een beeld van je eigen energievoorraad, of die van je team of organisatie.

Zelf aan de slag

Natuurlijk kun je ook zelf aan de slag door goed op je eigen lichaam te letten. Misschien ben je zelf wel het belangrijkste meetinstrument, je hebt het altijd bij de hand en met direct een antwoord. In onze trainingen begin je dan ook met het trainen van dit ‘meetinstrument’.

Een smartwatch biedt ook waardevolle informatie, zoals je hartslag. Is je basishartslag in rust verhoogd, dan verbruik je meer energie, wat op de lange termijn je energievoorraad verkleint. Ook je ademhaling is een belangrijke indicator: in rust, zonder inspanning, ligt deze normaal tussen de 6 en 8 ademhalingen per minuut. Door deze parameters nauwlettend te volgen, kun je een eerste indruk krijgen van je energieverbruik en -voorraad.

Ben je benieuwd hoe het met jouw energieniveau gesteld is? Klik op de volgende link en meet je hoeveelheid energie met behulp van vragenlijsten. Zo krijg je een goede indicatie of het tijd is om “aan de oplader” te gaan. Geen idee hoe je dat doet? Kijk dan eens naar de TopState training en pak duurzaam de regie over jouw energie.

Als we op vakantie gaan doen we dit vanzelf. Automatisch gaan we dingen doen waarmee we energie besparen. Je voelt de zon schijnen op je gezicht en merkt hoe ontspannen je schouders er vanzelf bij hangen. Zonder dat je erover nadenkt, weet je precies hoe je in deze vakantiestand kunt komen. Maar zodra je weer aan het werk bent, lijkt diezelfde rust ineens ver weg. In deze blog laat ik je zien wat je van jezelf op vakantie kunt leren, en hoe je deze energiezuinige stand ook op een gewone werkdag kunt inzetten: met mini-vakanties.

Dit doen we van nature op vakantie

Op vakantie doe je, zonder erover na te denken, allerlei dingen die je energie ten goede komen. Je biochemie zakt vanzelf: je voelt rust in je lijf, je hartslag daalt, je schouders ontspannen. Je bent er bewuster bij, je zintuigen staan wagenwijd open, waardoor alles net wat lekkerder smaakt en je neemt de tijd voor een boek of een gesprek zonder te haasten. De klok laat je los, waardoor er ineens meer ruimte in je hoofd ontstaat voor nieuwsgierigheid en spontaniteit, in plaats van vasthouden aan een strak plan.

Ook je omgeving en ritme veranderen: je bent veel buiten, in de natuur en beweegt zonder dat het moet, wandelend, zwemmend of fietsend. De to-do-lijst en je schermtijd laat je achter je, je slaapt op je eigen ritme zonder wekker en je kijkt vanzelf met een bijna kinderlijke verwondering om je heen. Zelfs in gesprekken ben je aandachtiger en echt aanwezig bij de mensen om je heen.

We kunnen dus heel goed voor onszelf zorgen op vakantie, daar denken we niet eens bewust over na. Maar waarom laten we dat dan los zodra we weer aan het werk zijn?

Deze breinprogramma’s laten we thuis

Op vakantie worden we anders geprikkeld. Er hoeft niet zoveel. Geen deadlines, geen collega’s om mee te werken, geen klusjes aan huis, bepaalde verantwoordelijkheden blijven weg. Dat maakt dat ons brein minder geprikkeld wordt om ons aan te zetten en jij vanzelf in deze vakantiestand, oftewel bijtankmodus, zakt.

Het laat ook zien dat ons dominante en onderbewuste brein buiten deze vakantieperiodes blijkbaar veel van ons wil. Het verwacht dat je de dingen goed doet, erbij hoort, aardig gevonden moet worden, geen fouten mag maken, de lat hoog hebt liggen of heel bevlogen door het leven gaat. Deze breinprogramma’s kosten je extra energie en voorkomen dat je de teugels even laat vieren, wat je dus op vakantie vanzelf lukt. Maar het laat ook zien dat je erg goed, en vanzelf, voor jezelf kunt zorgen, als je brein je niet steeds activeert en jij niet steeds (onbewust) aan deze rustmomenten voorbijraast.

Mini-vakanties inbouwen in je werkdag

Het goede nieuws: je hoeft niet te wachten op je volgende vakantie om je actiehormonen te laten zakken. Ook op een gewone werkdag kun je korte mini-vakanties inbouwen, momenten die hetzelfde effect hebben als de dingen die je van nature op je vakantieadres doet. Denk aan kort matig intensief bewegen, of heel bewust je zintuigen inzetten en waarnemen wat er om je heen gebeurt. Ook je ademhaling helpt: maak gedurende een minuut je uitademing wat langer dan je inademing. Proef bewust wanneer je iets eet of drinkt, net zoals je dat op vakantie ook doet.

Ga vaker even naar buiten. Ook bewuster luisteren tijdens een gesprek, of gewoon een moment ont-focussen en wegdromen, werkt al net zo goed. Elk van deze momenten duurt maar een paar minuten, maar heeft hetzelfde effect als op vakantie voor je lichaam: je biochemie zakt en je bouwt nieuwe energie op voor je volgende taak, zodat je batterij niet alleen maar leegloopt.

Bouw deze mini-vakantiemomenten voortaan ook in je werkdagen in. Je hoeft er geen dag vrij voor te nemen, ze passen gewoon tussendoor. En je kunt het, want dat heb je op vakantie al bewezen.

Wil jij naast deze mini-vakanties ook leren hoe je je brein kunt aanpassen, zodat de dure breinprogramma’s je geen parten meer spelen in je energiemanagement? Kijk dan naar de TopState training Persoonlijk energiemanagement en ga aan de slag door zelf je brein en biochemie aan te sturen voor meer vitaliteit, focus en veerkracht.

Zou je dit ook aan medewerkers of cliënten willen leren?  Kijk dan naar de opleiding tot EnergieDeskundige en leer werken met het kant-en-klare TopState materiaal.

Sara keek al weken uit naar haar weekendje weg aan zee. Na maanden van non-stop werken en jongleren met deadlines, verlangde ze naar niets meer dan het geluid van de golven en een frisse neus. Eindelijk zou ze kunnen ontspannen, haar batterij opladen en even ontsnappen aan de hectiek van haar dagelijkse leven.

Maar zodra ze zich in haar strandhuisje nestelde, begon ze zich vreemd te voelen. Haar energie, die zo bruisend was tijdens haar drukke weken, ebde weg. In plaats van de verkwikking die ze had verwacht, voelde ze zich uitgeput en lamlendig. Hoofdpijn en spierpijn dienden zich aan. Daar zat ze dan, op de bank, starend naar de golven waar ze zo naar had uitgekeken, terwijl ze zich afvroeg waarom haar lichaam nu pas de rekening presenteerde.

Herken je dit? Dat je juist ziek wordt zodra je eindelijk de tijd neemt om te ontspannen? Je bent niet de enige en het is geen toeval. Het zit in de aansturing van je biochemie, je stresshormonen, ook wel actiehormonen genoemd.

Dit gebeurt er met je actiehormonen zodra je tot rust komt

In het weekend of op vakantie is er vaak minder actie nodig van je lichaam. Je stresshormonen en energieniveau kunnen dan wat naar beneden zakken. Dat klinkt alleen maar goed, maar juist dat zakken kan voor ongemakken zorgen.

Cortisol, een van deze stresshormonen, doet namelijk meer dan alleen energie vrijmaken op het moment dat jij die nodig hebt. Terwijl cortisol zorgt voor energie, zet het twee andere systemen op een lager pitje, zodat al je energie naar de actie van dat moment kan gaan. Een van deze twee systemen is je immuunsysteem.

Energie voor nu gaat voor bescherming tegen ziekte later

Je lichaam kiest altijd voor nu: liever voldoende energie om op dit moment weg te rennen voor gevaar, dan het risico dat je morgen ziek wordt. Je immuunsysteem beschermt je tegen ziektes, maar helpt je ook herstellen als je al ziek bent.

Zodra jij door stressprikkels in actie komt, neemt je immuunsysteem eerst nog even toe in bescherming en herstel. Houdt de stressprikkel een tijdje aan, dan schakelt je lichaam over naar een energiebesparende modus, waardoor zowel je bescherming als je herstelvermogen wat afneemt.

Zo houd je altijd genoeg energie over voor dat moment. Duurt de stressprikkel véél langer, dan staat je immuunsysteem langdurig onder druk. Het gevolg: je wordt vatbaarder voor ziekte en je herstelt trager.

De vrijetijdsziekte: geen toeval, maar een patroon

De bekende koortslip bij stress is hier ook een mooi voorbeeld van. Vaak wordt die pas zichtbaar op het moment dat de stress afneemt: in het weekend, op vakantie, of zodra je eindelijk rust kunt nemen en kunt genieten van je vrije tijd.

Hoogleraar psychologie Ad Vingerhoets (Universiteit van Tilburg) noemt dit de vrijetijdsziekte, in zijn artikel “Vrijetijdsziekte: geen mythe maar werkelijkheid”. Vage klachten, pijntjes, hoofdpijn, vermoeidheid en de griep laten zich juist dán zien.

Herken je dit patroon bij jezelf? Dan is dat een duidelijk signaal dat je actiehormonen te lang te hoog zijn geweest. Vaak werk je naar een deadline, een vakantie of het weekend toe en sta je te vaak op “aan”. Zodra je dan eindelijk tot rust komt, gebeurt het. Dit kan al na één intensieve week zo uitpakken in het weekend, maar ook pas na maanden. Je actiehormonen bouwen zich langzaam op en dat merk je pas op het moment dat je écht gas terugneemt.

Wacht niet tot je vakantie maar pak de regie

Het is verleidelijk om te denken dat je lichaam je in de steek laat op het moment dat je tot rust kunt komen. Maar eigenlijk vertelt het je iets belangrijks: je hebt je actiehormonen te lang laten oplopen, zonder tussendoor je biochemie te laten zakken. Hierdoor kun je ziek worden, maar loopt ook je batterij te snel leeg.

De oplossing zit hem niet in nóg harder wachten op die ene vakantie om bij te komen. Die aanpak legt de rekening juist bij je neer op het moment dat je hem het minst kunt gebruiken. De echte oplossing zit in het vaker, tussen vakanties door, je biochemie laten zakken, zodat je actiehormonen niet maandenlang kunnen oplopen. Zo geef je je immuunsysteem de ruimte om zijn werk te blijven doen, ook in drukke periodes en blijft je energieniveau op peil.

Wil jij leren hoe je zelf de regie pakt over je vitaliteit en hoeveelheid energie, zodat je niet meer afhankelijk bent van die ene vakantie om bij te tanken?

Ontdek de TopState training Persoonlijk energiemanagement en leer hoe je je biochemie dagelijks laat zakken, in plaats van pas wanneer je lichaam je dwingt dat te doen.

Wil jij dit ook aan anderen leren? Kijk dan naar de opleiding tot EnergieDeskundige waarbij je met een extra module na de TopState training Persoonlijk energiemanagement zelf aan de slag kunt gaan als EnergieDeskundige.