Met regelmaat wandel ik ’s avonds een uurtje met mijn vriendin. Toen ik haar laatst vanuit de verte zag aankomen, zag ze er niet echt vrolijk uit en begroette ze me meteen met: “Hi, dat wandelingetje kan ik wel gebruiken, ik ben nog steeds boos. Wat een dag! Kom, laten we snel gaan lopen, dan loop ik mijn humeur er vast uit.” Die dag had ze flink last gehad van een tegenwerker. Na een goede voorbereiding had ze haar opdracht gepresenteerd, maar nog geen minuut later werd ze al onderbroken en werd haar presentatie compleet afgebrand. Het was niet de eerste keer dat deze tegenwerker zo reageerde en mijn vriendin gaf aan dat ze eigenlijk niets meer in deze samenwerking zag. Misschien was het zelfs tijd om naar een ander team te verhuizen.

Zo herken je de tegenwerkers

Heb jij ze ook in je omgeving? De mierenneukers, saboteurs, dwarsliggers, zeurpieten en de eeuwige Pietjes-precies? Wim van Gennip noemt ze in zijn boek ook wel droeftoeters. Een term die het negatieve van tegenwerken weerspiegelt (droef), maar tegelijkertijd een humoristische ondertoon heeft (toeter). Vaak vertonen deze droeftoeters dit gedrag onbewust.

Er zijn enkele typische kenmerken waaraan je snel kunt herkennen dat je met een tegenwerker te maken hebt:

• Ze frustreren hun omgeving.
• Hun gedrag werkt aanstekelijk en beïnvloedt anderen negatief.
• Ze kosten je veel energie.
• Hun tegenwerking zit soms verborgen achter een façade van welwillendheid of ego.
• Ze hebben vaak moeite met veranderingen.

Waarom zou een tegenwerker zich zo gedragen?

Zoals ik hierboven al aangaf, is tegenwerken meestal een onbewust proces. We zijn allemaal wel eens een tegenwerker. Wanneer we uit onze comfortzone komen, reageren we vaak anders. Als iets niet helemaal lekker zit, of we ons geraakt voelen, kan ons gedrag ongewenste vormen aannemen, waar we achteraf misschien spijt van hebben.

In zulke situaties worden onbewuste breinprogramma’s geactiveerd, die gericht zijn op het zo snel mogelijk herstellen van de oude, vertrouwde situatie. Hoe verder je uit je comfortzone wordt gehaald, hoe groter de kans op droeftoeter-gedrag. Dit gedrag kan je het gevoel geven dat je er beter van wordt, je in de schijnwerpers zetten of juist de aandacht afleiden. Door bijvoorbeeld een ander de schuld te geven, kun je even van een vervelend gevoel afkomen. Het is een bekende strategie, die zowel bij kinderen als volwassenen tijdelijk opluchting kan bieden. Vaak zijn het oude patronen die veel energie kosten.

Een lage energiestand kan het risico op dit gedrag vergroten. Wanneer je te maken hebt met een energielek, slaaptekort, hoge (werk)druk of zorgen, word je niet alleen fysiek maar ook mentaal zwakker. Dit zie je direct terug in je gedrag, en droeftoeter-gedrag zelf kost ook extra energie, wat een vicieuze cirkel kan creëren.

Hoe maak je van een tegenwerker een meewerker?

Je kunt tegenwerkers helpen om meewerkers te worden door hun gedrag bespreekbaar te maken of door bewust een situatie te creëren die meewerken stimuleert.

1. Bespreek het gedrag
Het is niet altijd gemakkelijk om tegenwerkers op hun gedrag aan te spreken. Dit is vergelijkbaar met het aanspreken van iemand met een sterke transpiratiegeur; we vinden het vaak lastig, zelfs als het veel ongemak veroorzaakt. De persoon in kwestie heeft zijn geur waarschijnlijk niet eens door, net zoals een tegenwerker zich vaak niet bewust is van zijn gedrag. Hierdoor blijven ze doorgaan zoals ze altijd doen, wat de samenwerking meestal niet ten goede komt.
Het bespreekbaar maken is een belangrijke stap om de droeftoeter te helpen zichzelf verder te ontwikkelen. De uitdaging is om zelf uit het droeftoeter-gedrag te blijven, vooral omdat dit gesprek mogelijk buiten je comfortzone ligt. Het kan hierbij helpen om gebruik te maken van de vier stappen van geweldloze communicatie:

• Beschrijf de feiten
• Geef aan hoe jij je voelt
• Deel jouw behoeften
• Doe een suggestie

2. Een situatie creëren die meewerken in de hand werkt
Om de onbewuste, onhandige programma’s bij tegenwerkers niet te veel te prikkelen, is het belangrijk om vertrouwen te creëren en duidelijkheid te bieden over wat we van elkaar verwachten en waar we naartoe willen. Dit bevordert een gevoel van gezamenlijkheid en gelijkwaardigheid, waarin iedereen tot zijn recht kan komen.

Hier zijn enkele praktische tips om dit te bereiken:

• Vermijd “komma-sukkel-zinnen.” Dit zijn zinnen met een retorisch karakter, waar je het woord “sukkel” achteraan zou kunnen zetten. Bijvoorbeeld: “Dat rapport is zeker nog niet klaar, …” of “Heb je nu weer het verkeerde nummer gebruikt, …” of “Weet je wel wat je doet?”
• Vermijd zinnen met “met alle respect” of “ja, maar.”
• Maak roddelen onacceptabel.
• Let op je non-verbale houding, want deze laat onbewust zien welke programma’s bij jezelf geactiveerd zijn. Glimlach en toon empathie.
• Geef complimenten en kijk de ander daarbij aan, maar doe dit alleen als je het oprecht meent.
• Creëer een gevoel van gezamenlijkheid door samen eenzelfde doel na te streven. Maak duidelijke afspraken, ook over hoe je met elkaar omgaat, en onderhoud deze afspraken.
• Deel regelmatig iets persoonlijks uit een stukje verborgen gebied van jezelf, zoals een ervaring of persoonlijke motivatie, die mensen nog niet van je kennen.
• Geef iets weg zonder er iets voor terug te verwachten. Dit kan ook iets zijn waaraan je gehecht bent, zoals een bepaalde manier van werken.

Dit is slechts een kleine greep uit de mogelijkheden om het brein van de tegenwerker zo te prikkelen dat meewerken veel vanzelfsprekender wordt. Als je het spel leert spelen en van tegenwerkers meewerkers kunt maken (ook bij jezelf), bespaar je veel energie en irritatie en wordt samenwerken een groot succes met blije teamgenoten.

Wil jij een mooie stap zetten met jouw team en grip krijgen op deze processen?
Ga dan aan de slag met de Basistraining persoonlijk energiemanagement en leer samen in vier sessies van een uur hoe je deze processen vanuit vitaal leiderschap kunt gaan oplossen.