Sara keek al weken uit naar haar weekendje weg aan zee. Na maanden van non-stop werken en jongleren met deadlines, verlangde ze naar niets meer dan het geluid van de golven en een frisse neus. Eindelijk zou ze kunnen ontspannen, haar batterij opladen en even ontsnappen aan de hectiek van haar dagelijkse leven.

Maar zodra ze zich in haar strandhuisje nestelde, begon ze zich vreemd te voelen. Haar energie, die zo bruisend was tijdens haar drukke weken, ebde weg. In plaats van de verkwikking die ze had verwacht, voelde ze zich uitgeput en lamlendig. Hoofdpijn en spierpijn dienden zich aan. Daar zat ze dan, op de bank, starend naar de golven waar ze zo naar had uitgekeken, terwijl ze zich afvroeg waarom haar lichaam nu pas de rekening presenteerde.

Herken je dit? Dat je juist ziek wordt zodra je eindelijk de tijd neemt om te ontspannen? Je bent niet de enige en het is geen toeval. Het zit in de aansturing van je biochemie, je stresshormonen, ook wel actiehormonen genoemd.

Dit gebeurt er met je actiehormonen zodra je tot rust komt

In het weekend of op vakantie is er vaak minder actie nodig van je lichaam. Je stresshormonen en energieniveau kunnen dan wat naar beneden zakken. Dat klinkt alleen maar goed, maar juist dat zakken kan voor ongemakken zorgen.

Cortisol, een van deze stresshormonen, doet namelijk meer dan alleen energie vrijmaken op het moment dat jij die nodig hebt. Terwijl cortisol zorgt voor energie, zet het twee andere systemen op een lager pitje, zodat al je energie naar de actie van dat moment kan gaan. Een van deze twee systemen is je immuunsysteem.

Energie voor nu gaat voor bescherming tegen ziekte later

Je lichaam kiest altijd voor nu: liever voldoende energie om op dit moment weg te rennen voor gevaar, dan het risico dat je morgen ziek wordt. Je immuunsysteem beschermt je tegen ziektes, maar helpt je ook herstellen als je al ziek bent.

Zodra jij door stressprikkels in actie komt, neemt je immuunsysteem eerst nog even toe in bescherming en herstel. Houdt de stressprikkel een tijdje aan, dan schakelt je lichaam over naar een energiebesparende modus, waardoor zowel je bescherming als je herstelvermogen wat afneemt.

Zo houd je altijd genoeg energie over voor dat moment. Duurt de stressprikkel véél langer, dan staat je immuunsysteem langdurig onder druk. Het gevolg: je wordt vatbaarder voor ziekte en je herstelt trager.

De vrijetijdsziekte: geen toeval, maar een patroon

De bekende koortslip bij stress is hier ook een mooi voorbeeld van. Vaak wordt die pas zichtbaar op het moment dat de stress afneemt: in het weekend, op vakantie, of zodra je eindelijk rust kunt nemen en kunt genieten van je vrije tijd.

Hoogleraar psychologie Ad Vingerhoets (Universiteit van Tilburg) noemt dit de vrijetijdsziekte, in zijn artikel “Vrijetijdsziekte: geen mythe maar werkelijkheid”. Vage klachten, pijntjes, hoofdpijn, vermoeidheid en de griep laten zich juist dán zien.

Herken je dit patroon bij jezelf? Dan is dat een duidelijk signaal dat je actiehormonen te lang te hoog zijn geweest. Vaak werk je naar een deadline, een vakantie of het weekend toe en sta je te vaak op “aan”. Zodra je dan eindelijk tot rust komt, gebeurt het. Dit kan al na één intensieve week zo uitpakken in het weekend, maar ook pas na maanden. Je actiehormonen bouwen zich langzaam op en dat merk je pas op het moment dat je écht gas terugneemt.

Wacht niet tot je vakantie maar pak de regie

Het is verleidelijk om te denken dat je lichaam je in de steek laat op het moment dat je tot rust kunt komen. Maar eigenlijk vertelt het je iets belangrijks: je hebt je actiehormonen te lang laten oplopen, zonder tussendoor je biochemie te laten zakken. Hierdoor kun je ziek worden, maar loopt ook je batterij te snel leeg.

De oplossing zit hem niet in nóg harder wachten op die ene vakantie om bij te komen. Die aanpak legt de rekening juist bij je neer op het moment dat je hem het minst kunt gebruiken. De echte oplossing zit in het vaker, tussen vakanties door, je biochemie laten zakken, zodat je actiehormonen niet maandenlang kunnen oplopen. Zo geef je je immuunsysteem de ruimte om zijn werk te blijven doen, ook in drukke periodes en blijft je energieniveau op peil.

Wil jij leren hoe je zelf de regie pakt over je vitaliteit en hoeveelheid energie, zodat je niet meer afhankelijk bent van die ene vakantie om bij te tanken?

Ontdek de TopState training Persoonlijk energiemanagement en leer hoe je je biochemie dagelijks laat zakken, in plaats van pas wanneer je lichaam je dwingt dat te doen.

Wil jij dit ook aan anderen leren? Kijk dan naar de opleiding tot EnergieDeskundige waarbij je met een extra module na de TopState training Persoonlijk energiemanagement zelf aan de slag kunt gaan als EnergieDeskundige.